6 Şubat tarihinde gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli depremlerden sonra yıkılan binaları gören vatandaşlarımızın tedirginlik yaşamaya başladığını görüyoruz. Hayatımızın büyük bir bölümünü içinde geçirdiğimiz binaların depreme karşı dayanıklı olup olmadığını merak ediyoruz.

Ülkemizde binaların depreme karşı dayanıklı yapılması için görevlendirilen kurumlar var mı diye araştırdığımızda YAPI DENETİM ŞİRKETLERİ karşımıza çıkıyor. Yapı Denetim şirketleri hakkında yeterli bilgi edinebilmek için merak ettiklerimizi Proje ve Uygulama Denetçisi İnşaat Mühendisi Emrah Yılmaz’a sorduk. Yazımızın sonunda yapı denetimli binaların depreme karşı güvenli olup olmadığının yorumunu rahatlıkla yapabileceksiniz.

Yapı Denetim Şirketlerinin amacı nedir?

1999 Gölcük Depremindeki acı kayıplardan sonra yapıların kaliteli ve depreme dayanıklı üretilmesinin ne kadar gerekli olduğunu üzücü bir şekilde yaşayarak öğrendik. Sağlam yapı üretmek için uygun zemin, doğru proje, kaliteli malzeme, iyi işçilik ve projesine sadık uygulama gereklidir. Yapı denetim şirketlerinin amacı; can ve mal güvenliğini teminen imar planına, fen sanat ve sağlık kurallarına uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimi yapmaktır.

Yapı Denetimde Kimler çalışır?

Denetim uzmanlık gerektiren bir iştir. Yapı Denetim Şirketlerinin çekirdek kadrosunda mutlaka alanlarında uzman denetçi mühendisler bulunur. En az 2 tane Denetçi İnşaat Mühendisi, 1 denetçi Mimar, 1 tane denetçi Elektrik Mühendisi, 1 tane Denetçi Makine Mühendisi bulunur. Denetçi uzman mühendis ve mimarların yanında yardımcı olarak kontrol elemanı mühendis ve mimarlar da çalışır.

İsteyen herkes Yapı Denetim Şirketi açabilir mi?

Hayır. Aynı Noterlik sisteminde olduğu gibi her ildeki Yapı Denetim sayısı sınırlıdır. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı her ildeki inşaat metrekaresine göre o ilde faaliyet gösterebilecek maksimum Yapı Denetim Sayısını belirler.

Yapı Denetimin görevi inşaatın hangi aşamasında başlar hangi aşamasında biter?

Yapı denetimin görevi projelerin hazırlanması aşamasında başlar, bina iskan belgesini alana kadar devam eder.

Yapı Denetim Binanın projelerine müdahale edebilir mi?

İlgili İmar ve Deprem yönetmeliklerine aykırılık olması durumunda yapı denetimler projelerin yönetmeliklere göre düzeltilmesini sağlamakla yükümlüdürler.

Yapı Denetimler Müteahhitlere karşı yaptırım uygulayabilir mi?

İnşaat aşamasında projeye aykırı, eksik ve kusurlu imalat yapılmak istenmesi durumunda imalatı durdurabiliriz. Müteahhit ve şantiye şefini uyarmak ve imalatların düzeltilmesini sağlamak bizim görevimiz. Demirin az kullanılması, kolon kirişin küçük yapılması, malzemeden çalma gibi durumlar yapı denetimli binalarda olamaz.

Parayı veren Müteahhit Değil mi? Çok zorlarsanız kafasına uygun başka bir Yapı Denetim Şirketiyle çalışamaz mı?

Hayır. Müteahhit kendisini denetleyen firmayı seçemiyor. 2019 yılında yayınlanan yönetmelikle bir yapıyı hangi yapı denetim firmasının denetleyeceğine Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bilgisayar yazılımları ile “rastgele” yapıyor. Yapı denetimle müteahhit arasında bir “müşteri- işveren” ilişkisi olmadığı için görevimizi maddi kaygılar gütmeden yapabiliyoruz.

İnşaatlardaki dökülen betonu da denetliyor musunuz?

Evet. Her imalatı olduğu gibi dökülen betonların kalitesini de denetliyoruz. Dökülen her betondan numune aldırıyoruz. Bu numunelerin içine ASELSAN tarafından üretilen özel çipler yerleştiriyoruz. Bu numuneler standartlarda belirtilen sürelerde kırılıyor. Gerekli dayanımı gösteremeyen betonların olduğu inşaatları durduruyoruz. İmalatın yeniden yapılmadan devam etmesine izin vermiyoruz.

Sizden habersiz beton dökülemez mi?

Taşıyıcı sistemi etkileyen hiçbir imalat bizden onay almadan yapılamaz. Yapılması durumunda o imalat kırılır ve yeniden yapılır. Artık müteahhitler, şantiye şefleri, ustalar bilinçlendiler. Bilerek projeye aykırı imalat yapılmıyor. Yapı Denetim onayı olmadan beton dökmüyorlar.

Siz inşaatları denetliyorsunuz. Peki sizi denetleyen var mı?

Var tabi ki. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İl müdürlüklerinde oluşturulan komisyonlar tarafından sürekli denetleniyoruz. Yapı Denetimler çok sıkı denetlenen kuruluşlardır. Ofisimizde bulunması gereken asgari bilgisayar, yazıcı sayısı bile bellidir. Rutin olarak şantiyelerimiz bakanlık personelleri tarafından denetlenir. Denetlediğimiz bütün inşaatların bilgilerine bakanlık sistemden istediği anda ulaşabilir. Beton kalitesi, demir kalitesi, inşaat imalat fotoğraflarına sistemden ulaşılabiliyor.

Bakanlığın Yapı Denetimlere ceza kesme yetkisi var mı?

Cezalar, taşıdığımız sorumluluklar kadar ağır. Yapılan hataların taşıyıcı sisteme etkisine göre para cezası, iş almama cezası ve şirketi kapatma cezası verilebiliyor. Bunların hepsi yapı denetim yönetmeliğinde açık bir şekilde belirtiliyor. Ayrıca meslekten men, mesleki kısıtlılık cezaları da o inşaatı denetleyen mühendis mimarlara veriliyor, kamu davaları ile hapis cezaları verilebiliyor.

Yapı Denetimli binalar depreme karşı güvenlidir diyebiliyor musunuz?

Yaşadığımız 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerden sonra meydana gelen verilere baktığımızda yapı denetimli binalar güvenlidir diyebiliriz. Tarihte eşine az rastlanan ard arda iki büyük depremin ardından yıkılan yapı denetimli bina sayısı yok denecek kadar az.